Вања Тошевски

Проблемот со името е грчки, а не наш

Грција го измисли она ФИРОМ само за да се избегне споменувањето на зборот Македонија во нашето име, вели амбасадорот

ДИМИТАР ЧУЛЕВ

„Со Грција ни претстои иднина. Но, подолга и мачна. Тие го наметнаа ирационалниот спор со името, а ние, за жал, се навлековме и грешиме прифаќајќи и самите да ја употребуваме кратенката БЈРМ наместо нашето име Република Македонија. Во ОН не постои таканаречената референца, како што велат некои наши политичари и вие новинарите, туку само Република Македонија“, вели Вања Тошевски, поранешен претставник на Македонија во разговорите за разликата околу името во грчко-македонскиот спор, поранешен амбасадор во Нов Зеланд и во Финска, експерт за човекови права, ангажиран цели 25 години во разни тела на Обединетите нации. Тошевски, денес 78-годишен пензионер, кој пред четири години самоиницијативно се повлече од разговорите во Њујорк, не е оптимист дека е на повидок разврска на проблемот со Атина.

Господине Тошевски, од каде толкава лутина и хиперсензитивност кај политичката гарнитура во Атина околу едно прашање кое од сите аспекти гледано, па и од грчка перспектива, е апсурдно?

- Грците не можат да се помират со фактот дека нивниот северен сосед Скопје, како што милуваат да речат, во Обединетите нации влезе под името Република Македонија. Се разбира, со додавката Поранешна Југословенска..., но, сепак, како Македонија. Тоа ги налути тогаш и во оптек го пуштија она ФИРОМ. Лути се и сега, петнаесетина години подоцна, зашто се' повеќе држави ја признаваат Република Македонија со уставното име, а тие се обидуваа по секоја цена да спречат ние да го користиме името Македонија. Грчките политичари се свесни дека спорот со Скопје е многу тежок проблем, бидејќи е нивни. Тој воопшто не е наш проблем и затоа е и повисокиот тон во нивните изјави.

Десетина години бевте „преговарач“ и сигурно знаете повеќе детали. Дали навистина Грција е убедена дека името Република Македонија само по себе имплицира територијални и историски аспирации?

- Да. Се тргнува од аргументот дека грчкиот јазик бил јазик прифатен во употреба и во античка Македонија, дека Филип Втори се прогласил за Грк..., дека античка Македонија (која била единствената држава на овие простори, додека Грците стигнале само до градови-држави) е нивна, но сметам дека во ова се' помалку можат да ги убедат другите земји од кои бараат поддршка за блокирање на Македонија и за решавање на спорот во нивна корист.

Сметате дека ништо од поновата историја не стои зад тврдиот став на Атина да го смени по секоја цел името на Република Македонија, како што се поделбата на Македонија по Балканските војни меѓу соседите, непризнаеното македонско малцинство, прашањето на имотите на некогашните политички емигранти?

- Убеден сум во тоа. Македонското малцинство не е тоа што им задава грижи. Грција ја прифати практиката на повеќе европски земји (Франција, на пример), според која државата е политичка заедница што има право своите граѓани да ги нарече со името на државата. Така, во Франција сите се Французи, во Грција – Грци. И Грците, и Македонците, и Власите, и Албанците.

Но, тоа е малку поразлично од меѓународните конвенции, од други искуства, па и од нашето...

- Не може да го сфатиме тоа зашто згрешивме уште при донесувањето на Уставот во 1991 година. Требаше уставно да определиме дека сите во Македонија се Македонци, но тоа е друго прашање...

Велите и самиот збор Македонија во името беше неприфатлив за Грција. Но, еве, деновиве во грчкиот печат се шпекулира дека Метју Нимиц ќе излезе со нов предлог „Република Нова Македонија“...

- Тоа воопшто не е нов предлог. Првиот медијатор во спорот, Сајрус Венс, го предложи уште во 1993 година, но Атина и ние го отфрливме. Веројатно, зашто го содржеше зборот Македонија. Оттогаш имав можност да слушнам десетици, па и стотина предлози, па дури и бесмислени, но ниеден не е прифатлив за Република Македонија. Нашата позиција, името Република Македонија, се знае.

Сметате ли дека предолго се „разговара“, имаше размислувања да се напуштат преговорите или спорот да се најде на Меѓународниот суд во Стразбур?

- Тоа би било погрешно. Мнозинството од земјите од Обединетите нации го прифатија нашето име и тоа мнозинство сега или во блиска иднина може да иницира расправа да се исправи преседанот кога, спротивно на меѓународната практика и на практиката на ОН, Република Македонија не беше примена под уставното име во Светската организација. Некој во Советот за безбедност на ОН, поведен од тоа дека мнозинството (наскоро две-третини од земјите) не' призна, треба да го иницира тоа прашање. И ќе се иницира...

Но, сведоци сме на нова грчка офанзива во која Македонија се обвинува дека е против изнаоѓање заеднички прифатливо решение. Најавена е блокада на нашето членство во НАТО...

- „Заеднички прифатливо решение“ е измислица. Такво нешто не постои. Што се однесува до приемот во НАТО, сметам дека одамна сме во Алијансата, па дури и учествуваме со наши војници во Авганистан, Ирак... Но, членството не е проблем. Грција се плаши името Македонија да не влезе во НАТО, а тоа ќе се случи дури и доколку не' примат како Поранешна Југословенска Република Македонија. Дополнителна главоболка за Грција ќе создадат фуснотите дека САД, Турција, Романија, Бугарија, Полска „ја признале БЈРМ со уставното име...“ Што се однесува до решението во форма на двојна формула, лично сум и против тоа. Името е едно и нема тука простор за едно за меѓународна употреба, па за билатерална...

Што мислите, со каков предлог ќе излезе сега Метју Нимиц, колку е тој моќен да наметне решение? Може ли да очекуваме да се случи нешто спектакуларно на 1 ноември во Њујорк?

- Не постои такво нешто. Нимиц, со кого сум пријател, едноставно не сака дополнително да ги влошува работите. Ние сме во постојан контакт. Мислам дека е загрижен околу целата работа по промената на името на скопскиот аеродром. Тој смета дека е нанесена штета на разговорите, што, впрочем, го констатираат и некои европски земји. И јас мислам дека преименувањето на аеродромот во „Александар Велики“ беше непотребна авантура.