ЕДИТОРИЈАЛ

Каква е оваа држава!

Тина Иванова

Завчера телевизиската македонска јавност беше сведок на две неодговорни изјави на двајца, божем, одговорни луѓе. Градоначалникот на Општина Чаир, Изет Меџити, најави дека куќата на веќе историската личност Јашар Беј Кумбараџи Општината ќе ја адаптирала во музеј на новата историја на Албанците - од Призренската лига до ОНА. Во музејот ќе биле изложени архивски документи, фотографии, униформи, старо оружје и други предмети што и' припаѓале на ОНА. Проект како тоа да е дел од приватната сопственост на ДУИ.

Лош потег на градоначалникот на скопската општина Чаир. Проста е причината за ваквата констатација. Објектот е во Општината, но не е на Општината. Со него, едноставно, не може да газдува градоначалникот, ниту Советот, ниту, пак, само граѓаните на општината. Не можат да газдуваат колку и да се аргументирани целите на потегот на градоначалникот.

Причината е едноставна – државата не го евидентирала објектот како општинска куќа, туку како зграда од повисок национален и државен интерес, како дел од културното наследство и го ставила под своја заштита и тоа со закон.

На градоначалникот на Чаир, Изет Меџити, не му е првпат да се однесува диво и да не почитува закони и прописи. Читателите се сеќаваат дека е див и објектот - споменикот на Скендер-бег, и во поглед на локацијата и во поглед на решението за неговото поставување.

Втората изјава завчера беше на директорот на Управата за заштита на културни споменици, Паско Кузман. Човекот сосема на место кажа дека објектот е под државна заштита и дека тоа што го прави градоначалникот е противзаконски.

„Доставено е барање до Градежната инспекција на општината, но, се разбира, ако таа е под надлежност на градоначалникот, не очекуваме нешто да се стори. Меџити како да живее и работи во некоја друга држава, а не во Македонија“, изјави Кузман.

Но, како јавноста да му верува на истиот тој Паско Кузман, кој за исто така државна зграда - Собранието на Македонија, која е под државна заштита како објект од историски карактер, даде виза врз него да се градат некакви куполи. И само затоа што така решило парламентарното мнозинство или затоа што некој од тоа мнозинство мисли дека Собранието ќе изгледало поубаво ако се нагрди со тие куполи.

Господинот Кузман е најзадолжен и е на чело на институција која има обврска да ги штити автентичностите на историските објекти. Но, кога е во прашање политиката, и тој самиот не си ја почитува сопствената функција. Па, аналогно на тоа, така се однесува очигледно и градоначалникот на Чаир.

Идејата да се узурпира објект што е под заштита на државата, конкретно Спомен-куќата на Јашар Беј Кумбараџи (чие потекло води од фамилијата Кумбараџи - најстарата турска благородничка фамилија од Скопје која потекнува од крајот на 14 век), е бесмислена, неправедна, бесправна или противзаконска. Покрај тоа, познавачите на историјата се чудат на ваквиот чекор, зашто токму оваа куќа нема никаква допирна точка со ОНА и со Албанците.

Но, изгледа ова не е осамен случај споменици од Отоманската Империја, кои се под заштитна капа на државата, од разни политички интереси да се претвораат во дневни активности на партии.

Таков е примерот, кој во случајов се зема како најголем, со Куршумли-ан, кој сега е претворен во Институт за заштита на духовното наследство на Албанците, потоа со зградата на Театарот на народностите, која сега им припаѓа само на албанските уметници, додека турските актери се' уште го чекаат својот дом...

На крајот, проблемот со Спомен-куќата и со други објекти за кои одговара државата, всушност, не е турско-албански проблем. Тоа е проблем на државата која, конечно, треба да почне да ги вклучува механизмите на системот, а не постојано да ја игра улогата на нем посматрач.