Фељтон

Кој беше Ванчо Михајлов  (21)

Живот послан со трупови

Цар Борис и премиерот Андреј Љапчев  целосно го поддржуваа Михајлов за време на ликвидациите

Виктор Цветаноски

Револуционерниот пат на Ванчо Михајлов, ако така може да се нарече неговата борба за Македонија, послан е со многу македонски трупови. Периодот кога тој бил на чело на својата терористичка ВМРО е една од најцрните, ако не и најцрна епизода од македонското минато. Завил во црно многу македонски мајки и сестри, а за Македонија не направил ништо, освен што организирал атентати, чија цена подоцна ја плаќало недолжното македонско население. Иако тој нема никакви заслуги за Македонија, за него, сепак, треба да знаат денешните и идните генерации, како предупредување никогаш да не ни се повтори тоа време.

Скалилата по кои се искачувал за да ја освои власта во организацијата се попрскани со многу македонска крв. Михајлов, незавршен студент од Софискиот универзитет, ќе го искористи убиството на Тодор Александров за да се пресмета со сите оние што ќе оцени дека му стојат на патот да го заземе неговото место. Плановите за ликвидации ќе ги крои уште додека го погребувале лидерот на автономистичката ВМРО, а крвавиот поход ќе го почне неколку дена подоцна. Сам ќе им суди на тие што ќе реши дека немаат право да живеат, а Александар Протогеров, тогаш единствениот жив член на Централниот комитет, отпосле ќе ги потпишува изречените смртни пресуди.

Михајлов, болно амбициозен за власт, ќе ги почне чистките во Горна Џумаја (денешен Благоевград) кога ќе испрати луѓе да ги ликвидираат наводните организатори на убиството, а истата вечер во Софија ќе определи терористи да ги егзекутираат највидните македонски дејци, лепејќи им ја етикетата на интелектуални убијци и предавници на Македонија. Кога денес, по речиси девет децении, ќе се прочитаат некои документи и спомени на тие што учествувале во крвавата македонска драма што ја изрежирал Михајлов, ќе се дознае вистинската злосторничка димензија на неговиот помрачен ум и ќе се сфати колку штета му нанел на македонското дело.

Откако Михајлов ќе се пресмета со своите противници во Софија и со санданистите во Пиринска Македонија, ќе испрати терористи да ги ликвидираат Петар Чаулев, Тодор Паница и Стојан Мишев, кои пред тоа ќе ги прогласи за најголеми непријатели на македонската револуционерна борба. Во рок од шест месеци ќе бидат убиени сите тројца - Чаулев во Милано, Паница во Виена, а Мишев во Штип.

Четири години подоцна ќе отвори нов фронт, но овој пат против своите, против тие кои за цело време беа со него и ги одобруваа егзекуциите на македонските левоориентирани револуционери. Откако ќе го осуди на смрт членот на Централниот комитет Александар Протогеров и ќе го ликвидира, ќе започнат петгодишните крвопролевање на софиските улици, нешто што ќе ја потресе европската јавност која ќе бара од Софија да ги спречи братоубиствата на Македонците. Американскиот писател со македонско потекло Стојан Христов, кој во тоа време известувал од Балканот за познати американски весници, чии симпатии во времето на братоубиствата ќе бидат на страната на Михајлов, сепак, ќе признае дека тој постојано подготвувал заговори и контразаговори и изрекол многу смртни пресуди, претворајќи ја славната ВМРО во обична терористичка машинерија.

Корените на страшните убиства на Македонците што ќе се случуваат цели десет години, во кои клучни фигури ќе бидат Тодор Александров, генералот Протогеров и главниот егзекутор Михајлов, треба да се бараат во далечната 1924 година кога во Виена беше потпишан познатиот Мајски манифест за обединување на македонските револуционерни сили, нешто со што не можела да се помири бугарската влада. Неа не и' одело во прилог обединувањето на македонските револуционери, ниту нивното приближување до Советите, зашто со тоа ја губела Македонија, која била зацртана во нивните идни планови. Затоа, Софија ќе се реши на најрадикалниот чекор, да го елиминира Тодор Александров и на негово место да постави друг, што ќе ја слуша и ќе води сметка за бугарските интереси. А, таков човек таа видела во Ванчо Михајлов. Д-р Зоран Тодоровски е близу до вистината кога тврди дека токму Михајлов и тогашниот воен врв на Бугарија го подготвиле и изрежирале сценариото за убиството на Александров. Од тој ден, кога тој ќе биде ликвидиран, Софија и Пиринска Македонија ќе станат крвава арена во која ќе ги завршат животите многу Македонци.

Иако Михајлов тврди дека се борел за самостојна обединета Македонија, тој никогаш не бил самостоен и не правел ништо без согласност на бугарската држава. Се' преземал со знаење и со помош на нејзината влада и двор. И за време на ликвидациите во Горна Џумаја и Софија во 1924 година и четири години подоцна, кога Македонците се истребуваа меѓу себе и гинеа на софиските плочници, власта гледаше сеир. Таа не осуди ниту еден убиец на Михајлов. Софија се оглушуваше и на реакциите на Европа, која бараше да ги спречи терористите на Михајлов. Наместо тоа, таа ќе му ја препушти да ја раководи Пиринска Македонија од која ќе ги испраќа своите атентатори во вардарскиот дел на Македонија и низ Европа.

Тогаш кога Софија виде дека од тероризмот на Михајлов има повеќе штета отколку полза, кога Европа сериозно и' се закани, реши да се откаже од него. По превратот во 1934 година, терористичката ВМРО беше забранета. Неговите комити кои цела деценија сееја смрт на Балканот и Европа, спокојно ја прифатија одлуката и без да истрелаат ниту еден куршум се повлекоа, а тој со премолчена согласност на власта пребега во Турција и од таму замина во емиграција за никогаш повеќе да не се врати.

Иако далеку од Бугарија, Михајлов и натаму ќе и' служи, особено со постојаното негирање на македонската нација. Тој еден период ќе биде финансиски поддржуван дури и од режимот на Тодор Живков, иако комунистите ќе ги мрази од дното на душата. Бугарската државна телевизија ќе му направи претсмртно интервју и ќе го користи како доказ дека Македонците имале бугарски корени. А, Михајлов ќе го каже она што од него и ќе се очекува, дека македонската нација и јазик не постојат.

И денес Софија мошне умешно го користи мртвиот Михајлов. Сериозни историчари, за кои тој до неодамна беше контроверзна личност, јавно признаваат дека направиле голема неправда кон него што не му посветиле доволно внимание на овој голем Бугарин. За нив тој е легенда која воскреснува, најголем чувар на бугарштина, како што велат, во загубените бугарски територии, пред се', мислејќи на Македонија.

Најголем парадокс во борбата што ја водел Михајлов е тоа што тој никогаш не влегол во вардарскиот дел на Македонија. Никогаш не облекол комитска униформа (освен за сликање) и не зел пушка в рака да се бори како што го правеле тоа големите револуционери на Гоцевата ВМРО, заедно со својот народ. На македонска почва стапнал единствено во септември 1944 година кога Германците го донеле во Скопје за да формира некаква македонска држава, која требало да им обезбеди побезбедно повлекувања на нивните трупи кога веќе го наѕирале поразот во војната. По два дена го вратиле назад зашто немал со кога да прави држава, бидејќи немал никаква поддршка од народот.

А, Михајлов имал многу прилики да дојде и да се бори за Македонија. Особено за време на нејзината окупација од Бугарија, кога таа прогласила амнестија. Тогаш консултирал дури десетина адвокати, зашто не сакал да го ризикува сопствениот живот, како што ги жртвувал животите на многу македонски момчиња, кои верувајќи му убивале и гинеле за Македонија. Стравувал од тоа роднините на жртвите што биле ликвидирани по негова наредба да не поднесат обвиненија против него. Не сакал да ги слушне ниту молбите на истомислениците кои стасале во Македонија заедно со бугарската војска. Очигледно за него многу побезбеден и поудобен бил животот во Загреб, во вилата што му ја отстапил на користење неговиот пријател Анте Павелиќ.

Ванчо Михајлов не направил ништо добро за Македонија освен што пролеал многу крв и убил многу Македонци. Периодот кога дејствувала неговата ВМРО е исполнет само со силна миризба на крв. Тој не ја сфатил реалноста, никогаш не бил со својот народ, а се борел далеку од Македонија за некаква македонска држава, која не била ништо друго, туку обична фикција. (Крај)