Фељтон

За независна Македонија со македонски Бугари

Нашиот народ отсекогаш бил за обединување со Бугарија, но сме немале храброст да зборуваме отворено за тоа, изјавил Михајлов

Виктор Цветаноски


Михајлов бил за автономна независна Македонија, но со македонски Бугари. Според него, обединувањето на Бугарите било четирипати осуетено – првпат кога не им било дозволено да се обединат духовно, под надлежност на Егзархијата; вторпат на Берлинскиот конгрес кога големите сили не се согласиле за создавање на Санстефанска Бугарија; третпат со Букурешкиот договор кога Македонија била поделена и последниот пат за време на Првата светска војна.

„Основачите на македонското ослободително дело, решија во 1893 година да ја постават како негова цел автономијата на Македонија. Тие јасно го гледаа она што, всушност, можеше да биде согледано од секој Бугарин, кој здраво мисли, имено, дека соседите на бугарскиот народ не сакаат да дозволат една голема Бугарија и оти врз Македонија, особено, стрвно око фрлаат Србија и Грција. Со барањето автономија создавачите на ВМРО целеа да се осигурат целоста и слободата на една голема област со бугарско мнозинство. Да си поставеа цел обединување со Бугарија, отпорот на Србите и на Грци ќе беше многу силен уште на почетокот, а тие ќе беа поткрепени од Романците и од други за одново да бидат разграбени бугарските земји, како што се случи во Берлин, во1878 година, а и по Балканската војна“, пишува Михајлов во книгата „По трнливиот пат на македонското ослободително дело“, издадена првите години по неговото протерување од Бугарија во 1934 година и забраната на неговата ВМРО.

Според него, со барањето автономија македонските дејци си осигуриле повеќе можност за успешно дејствување пред општественото мнение и пред политиката на големите и малите држави. „Идејата за автономна Македонија полесно се прифаќаше; таа ги поставуваше во тесно Грците и Србите. И до денес гледиштето на старите македонски дејци не ја изгуби својата оправданост“, дообјаснува Михајлов.

Лидерот на терористичката ВМРО пишува дека погрешната бугарска политика во Балканската војна била причина да исчезнат сите јавни белези за националната самоопределеност на Бугарите што живеат во Македонија, така што Македонците (за Михајлов името Македонец не значи и национална припадност), требало да се борат не само за национална и политичка слобода, туку и за обединување на распарчената Македонија. Тој за измислица ги сметал тенденциозните тврдења дека македонскиот Бугарин бил за автономија само додека се наоѓал надвор од границите на Бугарија.

„Се наоѓаат Бугари што сметаат дека им е особена заслуга да истакнуваат дека интимна цел на македонското движење било, всушност, присоединувањето на Македонија кон Бугарија. Зошто не се сеќаваат тие луѓе да го истакнат она што е точно и полезно, имено, дека и како одлични Бугари, Македонците се подготвени сосема лојално да живеат во една самостојна Македонија, дека се дадени толку многу жртви за неа, дека Бугарија, исто така, треба да го поддржува тоа барање...“, истакнува Михајлов.

Тој нагласува дека имало луѓе во Бугарија кои, и покрај поуките на минатото, сметале дека македонското движење требало да биде државно и дека македонското прашање е бугарско државно прашање. „Воопшто, ниту е практично можно ниту политички корисно македонското ослободително дело да биде бугарско државно дело, како што Грците и Србите се мачат да го претстават пред светот десетици години наназад“, оценува Михајлов и истакнува дека значењето на македонското дело е токму во неговата самородност, во фактот дека тоа е создадено и раководено од самите Македонци, дека е резултат на ропството во Македонија и на сознанието на тамошното бугарско население“, објаснува тој.

Михајлов не бил задоволен како од бугарската држава го третира македонското прашање. Тој рекол дека некои бугарски политичари сакале Македонија да не фигурира понатаму, освен како една заборавена територија, како најобична монета за поткусурување при правењето злосторнички политички сметки меѓу лакомите соседи на Македонија. „Ако навистина за вредноста на една политика се суди според резултатите, се знае дека бугарската официјална политика во 1912 година ја пороби Македонија и ја запусти Бугарија. Еднаш засекогаш треба да се разбере дека причината за тие мрачни резултатите е неверството спрема автономијата на Македонија“, заклучува Иван Михајлов.

Меѓутоа, овие негови ставови изнесени при крајот на триесеттите години од минатиот век еволуирале непосредно пред неговата смрт. Писмото што го испратил „до сите браќа и сестри во Пиринска Македонија“, всушност, претставува негов тестамент. Тој иднината на Македонија ја гледал во рамките на Бугарија. „Современото настојување, што особено е важно и единствено исправно, е следново: Бугарија да се прошири и во јужните и во западните македонски области, претежно, населени со Бугари, а чии граници се омеѓени уште пред сто години. Во интервалот што го дели тој миг од сегашниот, макар привремено, може да се примени следниов преоден компромис: Обединета Македонија во рамките на Бугарија, и тоа во своите географски граници што треба да ги определи само автохтоното население...“, напишал во писмото Михајлов и притоа посебно нагласил: „денешната таканаречена Република Македонија опфаќа во себе низа беззаконија и фалсификати“.

Тие исти ставови ги повторил и во еден разговор што го водел, исто така, непосредно пред смртта со Димитар Гоцев од Македонскиот институт во Софија и Пандо Младенов од МПО, објавен во весникот „Македонска трибуна“. Неговите соговорници барале да им објасни зошто постоеле разлики во концепциите за независна Македонија и автономна Македонија. А тој на тоа им одговорил: „Цела Македонија, јас така сум ја сфаќал. Ако треба да е цела, треба да биде цела. Второ, не од лично, ами од становиште како Бугарин мислам дека подобро ќе биде и оној дел што е во Бугарија да влезе во таква Македонија. Оти тој ќе биде најбугарскиот дел, со најсвежа бугарштина. Има Бугари и во Штип, во Велес, во Скопје, но таму има и фанатизирани противници, антиБугари. Така што Бугарите од Пиринско многу ќе влијаат и тоа позитивно. Така што она што минувало таму од Бугарија со децении, се формирало како здрав Бугарин. Сакам да кажам дека и сега е од голема полза ако можеш нешто да сториш за да ја спасиш бугарштината и името Бугарин...“, изјавил Михајлов.

На прашањето што влијаело на големиот собир на неговата ВМРО во Горна Џумаја во 1933 година да запише во протоколот дека од денес натаму ВМРО ќе се бори за независна Македонија, што наложило таква промена во тактиката на ВМРО, Михалов одговорил: „Што наложи? Народот. Народот го наложи тоа. Самиот народ тоа го извикуваше. ’Автономна Македонија‘, а се' за Бугарија мечтаевме. ’Автономна Македонија‘, а се' за Бугарија. Тоа е бугарска работа. Нешто многу вистинито. И за да победат тие работи, го примивме тој лозунг“, рекол тој. Подоцна дообјаснил: „Непросветениот народ што не се задлабочил во целите на автономна и независна Македонија, може да брбори што сака. Но, главна цел и на едната и на другата формула е да се зачува бугарштината. И да истакнам. Македонското дело и сите негови лидери прво сакале да се обединиме со Бугарија; при неможност да се обединиме, сме барале други патишта“.

На инсистирањето на неговите соговорници да објасни зошто лозунгот за независна Македонија во текот на 1941 година исчезнал, Михајлов одговорил: „Слушај, нашиот народ отсекогаш бил за обединување со Бугарија. Но, и покрај тоа, сме немале доволно волја и храброст да зборуваме отворено за тоа, за да и' се затвори устата на Романија, која отсекогаш била против голема Бугарија или некоја слична на неа; да им ги затнеме устите на Србија или на Грција, на Албанија и на нивните пријатели што им стојат зад грб, па сме го кренале лозунгот за автономна или независна Македонија“.